Geld

Zwitserland is geen lid van de EU en de euro is geen wettig betaalmiddel. Dat is de Zwitserse Frank. Het heeft niet zo veel zin om wat over de wisselkoers te schrijven. Sinds Griekenland zo veel problemen met de euro veroorzaakt, daalt de koers van de euro en stijgt die van de frank.

  • Het Zwitserse banksysteem is beroemd. Toch is het niet zo efficiënt als het Nederlandse.
    • Zo moet je bij het overmaken van geld of het betalen van acceptgiro’s nog vrijwel altijd betalen “via de giro van de bank van de ontvanger”. Omslachtig, maar het werkt.
    • Internetbetalingen worden niet (vrijwel) direct verwerkt, maar op zijn vroegst de volgende (werk)dag.
    • Pinnen kan ook hier. Maar het lukt niet om je pinpas alvast door de scanner te halen als de caissière je boodschappen nog aan het scannen is. Dat kan pas als het scannen helemaal klaar is. Lekker langzaam…
    • En kijk bij het openen van een bankrekening altijd even naar de kleine lettertjes. Het is zelfs bij een rekening courant niet ongebruikelijk dat je per maand niet meer dan een maximumbedrag mag opnemen, en dat je voor hogere bedragen tegen een opzegtermijn aanloopt. Geld opnemen bij je eigen bank is meestal wel gratis, maar bij andere banken lang niet altijd. Allemaal regeltjes waar we in Nederland in de tachtiger jaren al afscheid van hebben genomen.
  • Contant geld is hier de normaalste zaak van de wereld. Natuurlijk, pinnen kan overal, credit cards worden zonder morren geaccepteerd, maar relatief veel mensen betalen gewoon “cash”. Wisselgeld is geen probleem, de vraag “heeft u er misschien 10 Rappen bij” zul je niet tegenkomen en niemand doet moeilijk als je bij een kiosk een ansichtkaart wilt afrekenen met een biljet van 200 frank. Er gaat het gekscherende verhaal over een verkoper van de Daklozenkrant, die een zakenman vraagt of hij voor 5 frank een daklozenkrant wil kopen. De zakenman antwoordt dat dat helaas niet gaat: hij heeft alleen een biljet van 200 frank. “Geen probleem hoor,” zegt de dakloze, en hij telt zonder aarzelen 195 frank (circa 160 euro) wisselgeld uit…
  • De euro? Dat is zo mogelijk een nog gevoeliger onderwerp dan de EU. Zwitsers gaan natuurlijk graag met goedkope euro’s net over de grens boodschappen doen. Maar vrijwel niemand die de frank definitief wil opofferen voor de euro. Op veel plekken wordt de euro wel als betaalmiddel geaccepteerd – al ben je onder de streep goedkoper uit als je de moeite neemt even geld te wisselen of franken uit een geldautomaat op te nemen.
  • De rente is in Zwitserland veel lager dan in de EU. Dat geldt niet alleen voor de spaarrente, maar ook voor de hypotheekrente. Een spaarrekening vinden die je weinig beperkingen oplegt maar toch meer dan 1.5% rente oplevert, is een hele kunst. Aan de andere kant mag het je geen enkele moeite kosten een hypotheek te vinden met een rente onder de 2.5%.
  • De grote zakenbanken UBS en CS zijn algemeen bekend – of berucht: ze hebben tijdens de kredietcrisis bijna het loodje gelegd. Maar er zijn ook minder “commerciële” banken. En ook “groen” en “bewust” bankieren gaat hier. Zoals je in Nederland de ASN hebt, heb je hier de Alternative Bank Schweiz. En ook de bank van grootgrutter Migros belegt verantwoord en overlaadt zijn medewerkers niet met hoge bonussen.
  • Belastingen zijn in de regel lager en ingewikkelder dan in Nederland (ze maken het in Zwitserland wel leuker maar niet makkelijker):
    • Je betaalt maar een heel laag bedrag aan rijksbelastingen. Het belangrijkste deel van je belastingen betaal je aan het kanton en de gemeente waar je woont. De belastingtarieven verschillen van kanton tot kanton en van gemeente tot gemeente. Kantons als Zug en Schwyz staan bekend om hun lage belastingen, de belastingen in Bern en Genève zijn juist weer hoog. De verschillen kunnen enorm zijn, soms tot een faktor 3. Je kunt belastingtarieven tussen kantons en gemeentes vergelijken op www.comparis.ch.
    • Voordat je besluit om je te vestigen in een kanton met heel lage belastingen: bedenk dat zulke kantons weer andere nadelen hebben. In kanton Zug betaal je je bijvoorbeeld blauw aan woonlasten omdat huren en huizenprijzen astronomisch zijn. En wonen in kanton Schwyz is mooi en schilderachtig, maar als je in Bern werkt zul je merken dat ook aan kanton Schwyz weer nadelen kleven.
    • Je betaalt inkomstenbelasting in het kanton waar je woont, niet in het kanton waar je werkt. Heb je bezittingen (bv. een tweede huis) in een ander kanton dan je woonkanton, dan kan het zijn dat je voor beide kantons belastingaangifte moet doen. Je vult dan het belastingbiljet van je woonkanton in en stuurt de kopie daarvan op naar de belastingdienst van eventuele andere kantons waar je belasting moet betalen.
    • Omdat de belastingen van gemeente tot gemeente verschillen, wordt er op het salaris dat je van je werkgever uitbetaalt krijgt, geen belasting ingehouden. Alleen de sociale premies worden van je brutosalaris afgetrokken. “Netto” in Zwitserland is dus iets heel anders dan “netto” in Nederland: in Zwitserland moet je inkomstenbelasting er dan nog af, in Nederland is die er al af. Om achteraf niet voor onaangename verrassingen te komen, sturen veel kantons en gemeentes voorheffingen. Net zoals in Nederland belasting van je inkomen wordt afgehouden en later definitief verrekend, betaal je een geschat belastingbedrag in het voren aan gemeente en kanton, wat later verrekend wordt met de definitieve aanslag.
    • Als buitenlander krijg je meestal te maken met het fenomeen Quellensteuer. Je belasting wordt dan direct van je inkomen afgehouden en je hoeft geen verdere belastingaangifte te doen. In de meeste gevallen ben je dan minder gunstig uit dan de Zwitser die wel aangifte mag doen en van aftrekposten kan profiteren. In een aantal gevallen word je, ondanks het feit dat je buitenlander bent, vrijgesteld van de Quellensteuer en net zo behandeld als de Zwitser. Bijvoorbeeld als je met een Zwitser getrouwd bent (je moet namelijk als echtpaar aangifte doen), of als je een hoog inkomen hebt. Meld in zulke gevallen aan je werkgever dat je vrijgesteld bent van Quellensteuer, anders blijft hij belasting inhouden op je inkomen.
    • Ook al moet je als echtpaar aangifte doen: in een huwelijk zijn de belastingdocumenten altijd gericht aan de heer des huizes. Ze zijn nogal ouderwets hier.
Advertenties

54 Reacties op “Geld

  1. van Mackelenbergh

    Wat een lef, om zo over banken, belasting, ouderwets, quellensteuer, pinnen en ga zo maar door, te spreken. Ik ken u gelukkig niet, maar voor mij bent u een arrogante Nederlander, zonder enig respect voor de Zwitserse Staat.

  2. Marijke

    Sorry? Het is niet in heel Zwitserland zo, dat belastingdocumenten altijd aan de heer des huizes gericht zijn. Dat verschilt per Kanton. U kunt natuurlijk altijd naar een modernere Kanton verhuizen. St. Gallen bijvoorbeeld. Daar is ook de St. Galler Kantonalbank en daar is het geld altijd nog op dezelfde dag op de rekening van de ontvanger, zelfs als ik geld naar Nederland overmaak. Dat je je pasje pas na het scannen van alle boodschappen kunt doorhalen, heeft met zekerheid (security) te maken. Vind ik goed zo. U geeft toch ook niet al een briefje van 100 voor u precies weet hoe duur uw boodschappen zijn? En: In Zwitserland is men NIET zo gestressed, ook heel goed. Iedereen heeft gewoon nog tijd om even te wachten. Mooi. Het maximale bedrag wat je van je eigen rekening kunt opnemen in Zwitserland zal hopelijk veel hoger zijn dan er op uw rekening staat, dus: Geen probleem. Meestal hebben we het dan over bedragen van 20 000 of 50 000 Franken. Nog een keer: SGKB is een fijne bank en ik kan in heel Zwitserland (ook bij de Post) geld halen zonder dat het me iets extra kost. Er zijn banken waar dat niet zo is, bv Raiffeisenbank, maar dat is dan ook een Genossenschaft en iedereen die daar zijn rekening heeft weet dat gewoon.

    Maar: In Nederland kan ik op veel plekken NIET met 100 of 200 Euro betalen. Belachelijk, het is toch gewoon wettig geld maar nee, ze nemen het niet. Kijk, en dat begrijp ik dan weer niet. Maar het is nog erger: Ik kon dit geld niet eens bij de bank in NL gaan wisselen in kleiner geld! Er was geen bank die mijn geld wilde aannemen. Lekker hoor. In Zwitserland kun je inderdaad bij Migros een zak snoepjes voor 1.20 kopen en met 1000 Franken betalen. Geen probleem, waarom ook? Het is gewoon wettig geld, waarom mag dat een winkel of zelfs een bank weigeren?

    Ja Zwitserland is in veel opzichten “ouderwets”. Maar juist dat degelijke, eerlijke, oprechte heeft Zwitserland zo ver gebracht. Hoeveel mensen hebben financieële problemen omdat ze niet met plasticgeld kunnen omgaan? Nee, geef mij dan de Zwitserse huisvrouwen, die iedere vrijdag een bepaald bedrag bij de bank halen. Wat is daar nou mis mee?

    Oh ja, Zwitserland is “ouderwets”. Omdat de man nog als heer des huizes wordt gezien. Nou én? Wat is daar nou mis mee? Ik vind het geweldig. Emancipatie? Waarom? Mannen en vrouwen zijn gelijkwaardig maar niet gelijkaardig!

    • Sterker nog, het verschilt van gemeente tot gemeente. In Olten krijgen we (sinds dit jaar) de belastingdocumenten voor de gemeentebelasting op ons beider naam – die voor de kantonale belastingen zijn echter alleen aan mij gericht.

    • NATHALIE

      Mooi gesproken over zwitseland ,ik heb 5 jaar in rotterdam gewoont en ga nu terug naar meine heimat

    • Johanna

      Een pasje niet door kunnen halen heeft niets met veiligheid te maken, bankbiljetten die een grote waarde vertegenwoordigen niet aannemen heeft daar wel mee te maken: je moet veel wisselgeld in je kassalade op voorraad houden, ze worden zo weinig gebruikt dat vervalsing minder snel opvalt en lucratiever is.

      “U geeft toch ook niet al een briefje van 100 voor u precies weet hoe duur uw boodschappen zijn?” nee maar u pakt vast wel alvast uw portemonnee, of niet? Daar is het beter mee te vergelijken. Efficiëntie voor iedereen dus. Ik vraag me af hoe mensen aan dergelijke biljetten komen, ik heb er nog nooit 1 in mijn handen gehad en heb toch veel met geld te maken, banken geven ze ook niet zomaar: veiligheid.

      “Oh ja, Zwitserland is “ouderwets”. Omdat de man nog als heer des huizes wordt gezien. ” Nee, er staat echt iets heel anders. Ik mag hopen dat de man als heer des huizes wordt gezien en de vrouw als vrouw des huizes zolang ze geen geslachtsverandering hebben ondergaan. Het ging hier om het feit dat dergelijk schrijven aan de man wordt gericht ipv aan de vrouw en dat is tamelijk ouderwets. Zo zijn er weer andere landen waar de vrouw automatisch met de achternaam van de man wordt aangesproken, nog ergerlijker en dat mag benoemd worden, niet alles is in ieder land perfect, denken dat dat in jouw land wel zo is, is pas arrogant (van Mackelenbergh, zo’n reactie slaat echt alles).

      Ik lees de reacties met verbijstering, zo ken ik de Zwitsers niet, zo snel gepikeerd en zulke lange tenen hebbend, er staat geen onvertogen woord in de tekst namelijk. Ik schaam me echt voor deze reacties! Wat is er mis met ouderwets? Het ene land is hier ouderwets in en het andere daarin, het is hier geen wellus/nietus spelletje voor 4-jarigen, het is nuttige informatie voor mensen die naar dit prachtige land willen of moeten verhuizen ivm hun werk. Ik zou anderen die dit lezen willen zeggen: laat je niet afschrikken door de mensen hier die niet alleen slecht lezen maar die ook nog absurd fel reageren. De meeste Zwitsers zijn uiterst vriendelijk en totaal niet zo gestrest, sterker nog: dit zijn de eersten die ik zo “tegenkom”!

      Bedankt dus voor die informatie, wij hebben er heel veel aan gehad en onze familie in Zwitserland herkent zich ook totaal niet in de verontwaardiging! Mooi land waar de dingen over het algemeen goed geregeld zijn en waar men zeker wel openstaat voor opbouwende kritiek!
      Nogmaals bedankt voor de nuttige informatie die zelfs voor Zwitsers zelf onbekend is, het is dan ook voor Nederlanders die die kant opgaan, of Zwitsers die erg lang in Nederland hebben gezeten natuurlijk 😉

  3. Bas

    Bedankt voor de nuttige informatie! 🙂

  4. Patrick

    Heel veel nuttige informatie. Dank daarvoor. Toch zit ik nog met een aantal vragen. Het is de bedoeling dat ik in Zwitserland ga werken. Van diverse kanten is er interesse in mij getoond. Tevens heb ik ook nog een eigen bedrijfje en koophuis in Nederland. Mijn vriendin blijft gewoon in Nederland.
    Tevens heb ik nog een kind met mijn ex-vrouw. Ik heb begrepen dat ik daarvoor ook kinderbijslag krijg, ondanks dat hij niet meekomt naar Zwitserland. Klopt dat? En is het zo dat ik de inkomsten die ik met mijn Nederlandse bedrijf verdien in Nederland moet opgeven aan de belastingdienst in Nederland en dat ik de kosten van mijn Nederlandse hypotheek daar dan weer vanaf kan trekken? En krijg ik ook kinderbijslag voor de kinderen van mijn vriendin?
    Bij voorbaat dank voor het antwoord.
    Patrick

    • Dag Patrick,
      Eerst even het thema kinderbijslag. Dat heet hier Familienzulage. Ik zou even kijken op de site van het Bundesamt für Sozialversicherungen BSV, bijvoorbeeld hier http://www.bsv.admin.ch/themen/zulagen/00059/02287/index.html?lang=de
      Er staat ook informatie over Familienzulage voor kinderen die in de EU wonen.
      Belasting en eigen huis: mijn laatste contact met de Belastingdienst was ergens in 2012, toen de definitiefste definitieve aanslag over mijn emigratiejaar 2009 in de bus viel. Ik heb in Nederland geen eigen huis en ook geen werk/werkgever, en ben sinds mijn emigratie in Nederland niet meer belastingplichtig. Kortom: ik weet er maar heel weinig van. Kijk op de site van de Belastingdienst, en steek je licht eens op op http://www.zwitserlandforum.nl, daar kun je in contact komen met mensen die nog wel allerlei fiscale banden met Nederland (moeten) onderhouden.

  5. madelon wagenaar

    Beste Twan,

    Even een vraag met betrekking tot het emigreren naar Zwitserland. Ik vraag me af wat globaal de kosten zijn voor een emigratie naar Zwitserland. Ik kan hierover geen informatie vinden op internet. Landen zoals Australië en Canada hebben daar wel een overzicht van. Kan jij een ruime indicatie geven?
    Ik ben van plan om volgend jaar augustus naar Zwitserland te verhuizen, ik heb dan mijn diploma hbo-verpleegkunde en wil graag als verpleegkundige in Zwitserland gaan werken.

    Graag hoor ik van je.

    Groeten Madelon

    • Dag Madelon,
      Zwitserland is natuurlijk geen typisch immigranten-land zoals Canada of Australië. Bovendien is een verhuizing naar Zwitserland logistiek niet zo ingewikkeld als naar Canada of Australië. Daarom vind je dit soort informatie waarschijnlijk niet zo snel over Zwitserland.
      Ik kan proberen een indicatie te geven op grond van mijn eigen ervaringen. Eerder in kostenblokken (aan welke kosten moet je denken) dan in precieze bedragen. Denk in elk geval aan:
      – Verhuizing. Je kunt dit laten doen of zelf doen en de kosten hangen ook af van de hoeveelheid verhuisgoed. Als je het laat doen: Vraag meerdere offertes en vraag referenties.
      – Documenten: aanmelding bij de gemeente en de leges voor je verblijfsvergunning. Pasfoto’s, fotokopieën, dat soort dingen. Reken op zo’n 100 frank per persoon. Met een Nederlands paspoort heb je geen visum nodig, als je kunt laten zien dat je in Zwitserland in je eigen levensonderhoud kunt voorzien, krijg je automatisch een verblijfsvergunning.
      – Borg. De meeste verhuurders van huizen, flats en appartementen vragen twee of drie maanden huur vooruit als borg. Dat loopt stevig in de papieren.
      – Reiskosten. Je zult waarschijnlijk een paar maal op en neer naar Zwitserland komen om dingen te regelen, te bekijken of te bespreken. Kosten hangen natuurlijk af van hoe je reist en hoe vaak.
      – Reiskosten binnen Zwitserland. Per auto zijn die niet erg anders dan in Nederland. Als je met het OV reist, investeer dan meteen in een Halbtaxabonnement. 50% korting op trein, tram, bus, boot, ook in de spitsuren. De 175 frank heb je er in de regel snel weer uit.
      – Diploma’s. Voor sommige beroepen en bij sommige werkgevers zal je gevraagd worden om je Nederlandse diploma’s officieel te laten vertalen of te laten normeren naar de Zwitserse maatstaven en daar zijn kosten aan verbonden.
      – Sollicitatie. Dat is niet anders dan in Nederland, maar er kunnen extra kosten voor je ontstaan omdat je bijvoorbeeld een keer extra op en neer moet reizen.
      – Verder de gebruikelijke kosten die je ook bij een verhuizing binnen Nederland hebt.

    • Hoi Madelon,

      Ik heb tot vorig jaar een aantal jaren in Zwitserland gewoond en gewerkt en weet dus ongeveer wat er allemaal bij komt kijken, Als je ooit nog om informatie verlegen zit kun je me een berichtje sturen.

      Groeten, Erik.

      • John Blume

        Hallo Erik,
        Ik probeer ook zoveel mogelijk informatie over het wonen/werken in Zwitserland te verzamelen en zou deze ook graag van jouw willen ontvangen. Hoe kan ik je hiervoor het beste bereiken?

      • madelon

        Dank je wel Erik. Heb van de week een week gesolliciteerd in Zwitserland en een leuke baan gevonden waar ik vanaf 1 augustus ga beginnen.
        Kun jij misschien een indicatie geven van de prijs van een zorgverzekering in Zurich. Ik heb op comparis.ch gekeken om de verzekeringen te vergelijken alleen begrijp nog niet helemaal het verschil tussen een standard versicherung en een hausartzt versicherung en wat er nu precies wel en niet bij in zin. Twan mocht jij mij hierbij kunnen helpen dan hoor ik het ook graag!

        Groeten Madelon

        • Dag Madelon,
          De verplichte zorgverzekering heeft een dekking die voor alle verzekeraars en verzekeringsmodellen gelijk is. Verschillen tussen de verzekeraars vind je bijvoorbeeld in de service. Sommige verzekeraars zijn makkelijker bij het insturen van rekeningen of sneller bij het uitbetalen dan andere verzekeringen. Ook is het bekend dat de ene verzekeraar “moeilijker” doet dan de andere als het gaat om het grijze gebied tussen dat wat wel en niet gedekt wordt door de verplichte verzekeringen. Comparis geeft bij de offertes vaak een (Zwitsers) rapportcijfer (1 is hopeloos, 6 is perfect, 4 is “voldoende”) dat aangeeft hoe goed de klanten de service van de verzekeraar vinden.

          Daarnaast kunnen verzekeraars ook verschillende verzekeringsmodellen opstellen. Bij deze modellen blijft de dekking gelijk, maar er worden aanvullende eisen gesteld. De bekendste modellen zijn:
          – Het standaardmodel. Hierbij kun je in principe zonder vooraf met je verzekering te overleggen naar de dokter. Je kunt ook direct naar een specialist en hoeft niet (zoals in Nederland) eerst een verwijzing van je huisarts te vragen.
          – Het Hausarzt-model. Hierbij moet je vantevoren een huisarts kiezen en melden bij de verzekeraar. Als je naar een specialist wilt, moet je eerst naar de huisarts. De huisarts moet je doorverwijzen. Je moet het verwijsbriefje van de huisarts dus voor de verzekering bewaren. Natuurlijk mag je in een noodgeval wel direct naar de specialist. Dit model lijkt erg op het Nederlandse model. Omdat de huisarts als “filter” optreedt verwacht de verzekeraar, dat er minder dure kosten voor specialisten gemaakt worden en daarom is de premie lager dan bij het standaardmodel bij dezelfde verzekeraar.
          – Het Telmed-model. Hierbij moet je voordat je naar een arts gaat eerst met de verzekeraar bellen. Dat kan 24 uur per dag, 7 dagen per week. De verzekeraar beslist uiteindelijk of je naar huisarts of specialist kunt. Ook hier is er dus een “filter” en daarom is de premie lager. Het Telmed-model lijkt erg beperkend, maar mijn praktijkervaringen zijn erg goed. Ik heb nog niet meegemaakt, dat ik niet naar een dokter mocht ofzo. Daar staat tegenover dat je via de telefoon altijd met een arts van de verzekeraar kunt spreken en we hebben al meermaals meegemaakt dat die arts erg goede adviezen gaf. Uiteindelijk is de verzekeraar er natuurlijk niet mee gebaat, als ze je niet naar de dokter sturen terwijl je ziek bent. “Voorkomen is beter dan genezen” en als je ziek bent, is het in de regel belangrijk dat je zo snel mogelijk naar een dokter kunt – niet alleen voor je gezondheid maar ook voor de kosten die de verzekeraar uiteindelijk voor de kiezen krijgt. Ook hier: in noodgevallen mag je uiteraard wel meteen naar de dokter – je moet je dan achteraf melden bij de Telmed.
          – Het HMO-model. Hierbij moet je in eerste instantie al je zorg afnemen bij een HMO-praktijk die door je verzekeraar erkend is. In de HMO-praktijk zit meestal niet alleen een (aantal) huisarts(en) maar ook andere zorgverleners. Ook hier verwacht de verzekeraar lagere kosten en dus is de premie lager.
          Alle verzekeraars bieden overal het standaardmodel aan. De andere modellen worden niet door alle verzekeraars en ook niet overal aangeboden. Ik ben nu bijvoorbeeld bij een verzekeraar die geen Telmed aanbiedt maar wel Hausarzt. En moet je voordat je je volgens het HMO-model verzekert wel even controleren of er een HMO-praktijk bij jou in de buurt is die bij de beoogde verzekeraar is aangesloten.

  6. John

    Dag Twan,
    Het gedeelte over Inkomstenbelasting is me nog niet helemaal duidelijk en met name betreffende de gemeentelijke belasting inhouding.
    Als ik het goed begrepen heb;
    1) Wordt er van het Bruto maandloon alleen de sociale premies door de werkgever ingehouden.
    2) Van het resterende bedrag worden de gemeentelijke belastingen ingehouden, afhankelijk van het Kanton waar je woont.

    Wordt de gemeentelijke belasting (bij 2) in dezelfde maand als voorheffing direct op je maandloon ingehouden of krijg je elke maand een aparte gemeentelijke belastingaanslag over je Bruto maandloon?

    Na de inhouding van gemeentelijke belasting blijft er dus het `echte` netto besteedbare maandloon over?
    – Is dit correct?

    – Wat zijn de percentages voor de inhouding van de sociale premies?
    – Zijn er overzichten beschikbaar met salarisschalen per functie/vakgebied en weet je waar ik die kan vinden?

    Ik zie je reactie graag tegemoet.

    Vriendelijke groet,
    John

    • Dag John,
      Het werkt zo:
      – Je werkgever houdt op je brutoloon alleen sociale premies in. De rest wordt in principe uitbetaald. Wat uitbetaald wordt heet hier “nettoloon”. Dat is dus iets anders dan “nettoloon” in Nederland.
      – Je vult jaarlijks een belastingaangifte in. Je krijgt op grond daarvan jaarlijks een aanslag voor gemeentelijke, kantonale en landelijke belasting. En die moet je dus helemaal zelf betalen, want er is niets op je loon ingehouden.
      – Veel gemeentes en kantons werken met voorlopige aanslagen: op grond van hun gegevens over vorig jaar maken ze een schatting van het bedrag dat je over het lopende jaar moet betalen. Met behulp van de vooraanslagen kun je de kosten wat spreiden en kom je niet voor al te grote verrassingen te staan; er wordt rente verrekend voor hetgeen je te vroeg betaald hebt.
      – Uitzondering op dit geheel: als buitenlander word je in veel (maar niet alle) gevallen “Quellenbesteuert”. In dat geval houdt je werkgever *wel* belasting in op je loon. In sommige (niet alle) gevallen mag of moet je een belastingaangifte doen om te “verrekenen”.

      Sociale premies: Landelijk zijn alleen AOW (5.15%) en WW (1.1%). Verder moet je (tenzij je echt maar een paar uurtjes in de week werkt) rekenen met
      – Pensioenpremie
      – Ongevallenverzekering. Die wordt door je werkgever afgesloten en dekt zowel ongevallen op je werk als buiten het werk. Voor het deel buiten je werk wordt de premie verrekend.
      De premies voor die zaken hangen af van pensioenfonds en ongevallenverzekeraar.

      Overzichten van lonen naar functie, bedrijfstak, regio en beroep vind je bijvoorbeeld op http://www.lohnrechner.ch

  7. Dirk

    Ha Twan,

    Jouw info is heel erg verhelderend, maar toch zou ik an de hand van een voorbeeld willen checken of ik in de juiste richting denk:
    – uitgaande van bruto jaarsalaris van CHF 70.000
    – minus 16,1% (AOW en WW premie) CHF 11.270
    – bruto jaarinkomen minus sociale premies is dan CHF58.730
    – bruto maandinkomen is dan CHF58.730/13 = 4.517
    Als ik vervolgens bv voor de Quellensteur op Comparis kijk wat er dan nog af gaat in Olten (gehuwd): CHF 234, resulteert in netto CHF4282 per maand (uitgaande van 13 uitbetalingen per jaar). Klopt deze zienswijze een beetje, of moet ik met nog meer afdrachten rekening houden?

    Dan een andere vraag: ik las dat je in Zwitserland de hypotheekrente mag aftrekken van een woning in Nederland. Met deze component wordt uiteraard niet bij de berekening van Quellensteur rekening gehouden. Kun/mag je dit dan bv via een aangifte alsnog aangeven en wordt daarmee dan rekening gehouden cq teruggaaf verleend?

    Ben benieuwd 🙂
    Dirk

    • Hoi Dirk, Comparis vraagt om je bruto-inkomen, dus voor aftrek van sociale premies.
      In hoeverre je als Quellenbesteuerte nog nadere aangifte mag of moet doen vraag je het beste na bij de kantonale belastingdienst. In geval van Olten: kanton Solothurn.

  8. John Blume

    Dag Twan,
    In de blog van 8 maart j.l., lees ik dat Dirk voor zijn berekening een % van 16.1% voor de totale sociale premies (AOW, WW) heeft toegepast.
    Op 26 febr. 2015 noem jij andere percentages voor sociale premies, n.m.l.
    AOW (5.15%) en WW (1.1%)? Totaal is dit dan 6,25%.
    – Kun je aangeven welke de juiste is?

    Vraag m.b.t. ziektekostenverzekering:
    Ik heb in Zwitserland een (fulltime) baan aangeboden gekregen als IT consultant en ik zal hiervoor naar Zwitserland verhuizen. Mijn vrouw en kids blijven in ons huis in NL wonen. Ikzelf ga in Zwitserland wonen, maar ik blijf in NL ingeschreven staan. Van mijn ziektekostenverzekeraar hoorde ik dat als ik voor een Zwitserse werkgever in Zwitserland ga werken en daar ga wonen, ik dan mijn ziektekostenverzekering in NL kan stopzetten. Hiervoor dien ik het (kopie)arbeidscontract als bewijs naar mijn verzekeraar te sturen. Ik zal dus in Zwitserland een nieuwe ziektekostenverzekering moeten afsluiten.
    – Weet je wat de maandpremie voor een ziektekostenverzekering voor 1 volwassene (ongeveer) in Zwitserland kost en of de opbouw (basis + uitbreiding) verschilt met die in NL.
    – Zijn er nog andere voorwaarden waarmee je bij het afsluiten rekening moet houden; bijv. nieuwe keuring e.d..?
    Misschien heb je een link waar ik info hierover kan vinden?

    Vriendelijke groet,
    John

    • Dag John, naast AOW en WW zijn er nog dingen als invaliditeitsverzekering (loopt via werkgever) en pensioenpremie. Die percentages verschillen per werkgever.
      Hoe lang ga je in CH werken en wonen? Bij langere tijd moet je je in NL uitschrijven.
      Ziektekosten: ook CH kent verplichte basis- en vrijwillige aanvullende verzekering. Basisverzekering is bij alle verzekeraars identiek qua dekking en er is acceptatieplicht. Bij aanvulling is het aanbod zeer divers en is er geen acceptatieplicht. Je moet een anamneselijst invullen en veel verzekeraars sluiten dekking door de aanv. verzekering voor bestaande ziektes uit.
      Prijzen zijn per kanton verschillend, op http://www.comparis.ch kun je de prijzen van de basisverzekering vergelijken tussen Kantons en aanbieders.

  9. John Blume

    Dag Twan,
    Dank je voor je snelle reactie. Ik zag later dat je over ziektekosten een heldere artikel had geschreven.

    Jouw vraag over hoelang ik in Swiss denk te blijven kan ik nog geen antwoord geven. Gesproken is over of een vaste dienstbetrekking of ik wordt ingehuurd voor een bepaalde periode (6 mnd tot 1 jaar is gebruikelijk), afhankelijk van de behoefte/mogelijkheden.
    Ik ben in gesprek voor een job in Neuchatel en in Zurich, met mijn voorkeur voor het eerste kanton.
    – Zijn er dan beperkingen t.a.v. de duur van het verblijf waar ik rekening mee moet houden?
    We overwegen wel om naar Swiss te emigreren als het me daar bevalt. Tot die tijd blijf ik in NL ingeschreven staan omdat we daar nog een eigen huis hebben en de kids hier studeren/werken.
    – In welk kanton woon-werken jullie?
    Ik probeer ook nog voor mezelf duidelijk te krijgen wat de bandbreedte van het maandsalaris van een IT-er met mijn ervaring (>20jr) in Swiss is. Ik heb wel een site gevonden maar die schaart alles onder de sector Information Technologie Dienstverlening en niet op een functie, zoals bijv. IT Service managment. Heb nog niets kunnen vinden.

    Vriendelijke groet,
    John

    • Dag John, Nederland eist dat je je uitschrijft als je langer in het buitenland woont. Info over precieze regels bij de burgerlijke stand van je Nederlandse gemeente. Formeel ben je strafbaar als je verkeerd ingeschreven staat, maar Nederland heeft een zeer gebrekkige administratie als het gaat om burgers die in het buitenland verblijven.
      Ik woon in Olten SO en werk in Bern BE.
      Salarisinschattingen kan ik je niet geven. http://Www.lohnrechner.ch kan een indicatie geven van de bandbreedte. Niet alleen branche, opleiding en ervaring spelen een rol, ook de regio waar je werkt.

  10. Ellen

    Dag Madelon, je mag me mailen…ik woon sinds 35 jaar in Zwitserland. Groetjes, Ellen

    info@wort-satz-sieg.ch

  11. Erik

    Hoi Madelon,

    Een beter antwoord als Twan kan ik niet geven ;-). Ik hoor het wel van je als ik je verder kan helpen. Ik begin in september weer voor een jaartje in Zwitserland dus zit weer volop in de materie.

  12. Corrine

    Hallo,
    Mijn man is gevraagd te solliciteren in Zwitserland, met twee schoolgaande kinderen, 9&12 best een uitdaging.. Een hoop vragen en onzekerheden mbt het financiële.. Een huis is niet echt goedkoop ( huur of koop ) waar kun je goede info krijgen? Mbt verzekeringen, scholen , e.d ..is of dit echt het vieste te vinden via het Kanton waar je evt heen gaat ?

  13. Rene

    Hallo Twan, wat een enorm informatieve website, erg veel aan gehad. Ik ga wrsch voor een Zwitsers bedrijf werken voor een aantal jaar. Wat ik nog niet helemaal begrijp is als ik bijv 4 dagen per week in Zwitserland werk (en een huurhuis heb aldaar) en de rest van de week bij mijn gezin (in Nederland) verblijf, of ik dan ook belastingplichtig blijf in NL. Of kan ik mijzelf inschrijven als woonachtig in Zwitserland, en geldt voor de NL belastingdienst dan dat ik in het buitenland woon? Anders wordt het financieel best lastig, want ik raak dan vermoedelijk ook mijn hypotheekrenteaftrek in NL kwijt, en als ik dan in NL belasting, en in Zwitserland Quellenstaur betaal, met een duur appartement in Zwitserland en verplichte ziektekostenverzekering in Zwitserland en in Nederland, blijft er wsch niet veel over.

    • Dag Rene,
      Hoe dat allemaal precies zit weet ik niet en kan, voorzover ik gehoord heb, erg van de persoonlijke situatie afhangen. Iemand die er veel van weet is Eva Hofkes, die zit o.a. regelmatig op http://www.zwitserlandforum.nl
      Bedenk in elk geval: hypotheekaftrek in Nederland is leuk – maar betekent ook dat je Nederlandse (torenhoge) belastingen betaalt over je Zwitserse salaris. Als je in Zwitserland woont, kun je de hypotheekrente misschien niet aftrekken, maar dat kan opwegen tegen de in het algemeen veel lagere belastingen hier in Zwitserland.
      Dubbel betalen doe je zeker niet, er is een verdrag ter vermijding van het betalen van dubbele belasting tussen Nederland en Zwitserland.
      Ik ben geen fiscaal specialist, laat je door een professional adviseren in dit geval.

  14. Krystof

    Hoi Twan,
    Ik werk en woon in CH, maar moet ook alle mijn inkomen uit CH in NL doorgeven. Ik heb alleen inkomen in CH, bankrekening in CH, maar huis in NL, vrouw en kinderen in NL.
    Weet je of ik over mijn werk/bankrekening in CH een belasting in NL moet betalen?
    Ikweet dat ik de wereld inkomen in NL moet doorgeven, an hetzelfde ook in CH, maar waar betaal je belasting over je wereld vermogen, in CH alleen of ook in NL?
    Bedankt, Krystof

    • Er is een verdrag tussen NL en CH dat regelt waar je over wat belasting betaalt. Het verdrag schijnt zo in elkaar te zitten dat je in de messte gevallen niet dubbel betaalt. De details van dat verdrag ken ik niet, maar om het belastingtarief vast te stellen, moet je in NL en waarschijnlijk ook in CH je complete inkomen en vermogen opgeven.

  15. Rob

    Hoi Twan,
    Leuk om dit door te lezen en ook veel van mijn bevindingen. Alleen volgens mij ben je met een hoog inkomen niet vrijgesteld van Quellensteuer, maar ben je verplicht ook belastingaangifte te doen (ergo de verrekening). Tenminste dit is wat mijn externe salarisadministrateur aangeeft.
    Groet
    Rob

  16. Cynthia

    Ik heb een vraagje. Ik zal per 1 juli 2017 in Basel wonen en ik heb gisteren een rekening geopend bij PostFinance. Omdat ik nu (31 mei 2017) nog officieel in Nederland woon, wilden ze mijn Steueridentifikationsnummer in Nederland weten. Echter kan ik deze nergens vinden en volgens mij heb ik die ook niet. Ik heb gegooglet en gelezen dat men in Nederland alleen een btw-nummer heeft als men een bedrijf heeft of zzp’er is. Ik neem niet aan dat mijn BSN nummer mijn btw nummer is. Mijn vraag is: hoe pak ik dit aan en hoe heb jij dit toendertijd gedaan? PostFinance zei dat mijn rekening past geactiveerd wordt, wanneer ik dit btw nummer heb doorgegeven aan hen. Ik kan ook niet wachten met een rekening openen tot ná mijn uitschrijving in Nederland, omdat ik per 1 juli aanstaande bij mijn nieuwe baan in Basel begin en zij (Unispital) willen voor 6 juni aanstaande al mijn gegevens hebben, zodat ze me straks salaris kunnen uitbetalen. Vandaar dat ik nu al een Postrekening geopend heb. Any tips? Graag hoor ik van je 🙂 alvast bedankt. Groetjes Cynthia

    • Hoi Cynthia, ik kom ook niet verder dan je BSN. Als Postfinance moeilijk doet: kijk even om je heen naar andere banken die minder lastig doen. En informeer het unispital even dat het langer duurt, dat rekeningnummer. Als je 1 juli begint met werken krijg je pas eind juli salaris en veel eerder hebben ze dat rekeningnummer echt niet nodig.
      Ik had het makkelijk: ik kocht een huis dus de bank die de hypotheek verstrekte (Migrosbank) wilde ons dolgraag een bankrekening aanbieden zodat we de hypotheekrente via die rekening betalen kunnen…

  17. René

    Hoi Cynthia, ja inderdaad erg lastig met die banken. PostFinance is de enige die toestaat een rekening te openen als je in het buitenland woont, maar dan tegen belachtelijk hoge tarieven. Het is heel frustrerend dat je alleen een bankrekening kunt openen met een Aufenthalsbewilligung. In Bern mocht ik die Bewilligung pas aanvragen twee weken voordat mijn werk begon. Gelijk dezelfde dag ben ik met mijn Aufenthalsbewilligung (krijg je direct mee) naar de bank gegaan. Je kunt zo langslopen en wordt meestal gelijk geholpen. Ze openen ter plekke een rekeningnummer voor je, alleen pasjes etc duurt even (maar niet heel lang). Je werkgever heeft dan genoeg tijd om jouw bankgegevens te verwerken, omdat je pas eind van de maand salaris ontvangt. Op comparis.ch kun je zien met welk betaalgedrag etc. je de beste bankrekening hebt (veel buitenland overboekingen, wil je creditcards, etc). Hetzelfde geldt voor internet, mobiel tel nr: ze wilen alleen zaken met je doen als je Bewilligung hebt. Ons NL paspoort is totaal niet interessant. Gelijk na mijn bezoek aan de bank ben ik bij Swisscom langsgeweest. Duurt dan ook weer paar weken (!) voordat je internet hebt, lastig voor contact met fam in NL, dus gelijk regelen als je Bewilligung op zak hebt (vergeet niet goede pasfoto, arbeidscontract en verklaring van werkgever mee te nemen, evenals geld om Bewilligung te betalen). Even lastig in begin, maar als je die hobbels hebt genomen, wacht een heerlijk land met geweldige mensen op je! De levenskwaliteit is hier geweldig!! (Even door moeras van papieren heenkijken).
    Groeten, René

  18. Sacha

    Hoi Twan,
    Ik woon momenteel in Nieuw Zeeland en zit te denken om rond april/mei terug richting Europa te gaan en me te vestigen in Zwitserland.
    Nou gaat het sparen hier relatief sloom en is de NZD niet zo veel waard helaas. Wat zou jij aanraden om sowieso op je bankrekening te hebben als je aankomt zonder baan..
    Zodat ik een rekensommetje kan maken hoe veel ik moet sparen/kan uitgeven/

    Groetjes Sacha

    • Dag Sacha,
      Als je je hier wilt vestigen en een verblijfsvergunning wilt hebben, zul je moeten laten zien dat je in je onderhoud kunt voorzien zonder beroep te doen op Zwitserse sociale zekerheid. De meeste gemeentes rekenen daarbij op een bedrag zo om en nabij de 2500 chf per maand en dat is werkelijk het absolute bestaansminimum. Daar kun je een eenkamerflatje van huren, je verzekering (ziektekosten) van betalen en net genoeg overhouden voor de meest noodzakelijke dagelijkse boodschappen. Lonen beginnen hier bij ca 3750-4000 per maand. Zwitserland is zo ongeveer het duurste land van Europa om te leven – als je van je spaargeld moet leven misschien niet de meest voor de hand liggende keus…

  19. Daniel

    Beste Twan,
    Ik woon en werk sinds 1 Aug `17 in Zürich. mijn vrouw bleef in Nederland ingeschreven. Via mijn werkgever betaal in Quellensteuer. Klopt het dat er ondanks de Q-steuer verschillende aftrekmogelijkheden zijn ivm de kosten van sollicitatie, vestiging, ed.? Over 2017 zal ik dus deels Nederlandse en deels Zwitserse belastingen moeten betalen. Maar natuurlijk ook dubbele belasting willen voorkomen.
    Hoe kan ik daarover (in Zwitserland?) juridisch-fiscaal advies krijgen? Hoe kan ik daarvoor een adviseur vinden die van beide belastingssystemen en -regels op de hoogte is?
    Hartelijk dank,
    Daniel

    • Hoi Daniel,
      Ik kan je helaas geen juridisch-fiscaal adviseur in Zwitserland aanbevelen. Maar ze zullen er zeker zijn. Oriënteer je bv. op social media in diverse “Nederlanders-in-Zwitserland” fora, daar zijn zeker mensen die al eens met hetzelfde bijltje gehakt hebben.
      Een paar praktische zaken die ik wel weet: je kunt in sommige gevallen ook als Quellensteuer-betaler belastingaangifte doen en bijvoorbeeld aftrekposten opvoeren. Het Steueramt in je gemeente of je kanton kan je informeren, of dat in jouw geval mogelijk is en hoe de aangifte in zijn werk gaat.
      Wat betreft Nederland: de belastingdienst zal je een M-biljet laten invullen. Dat is speciaal voor iedereen die migreert en daardoor maar een deel van het jaar in Nederland belastingplichtig was.
      Er is een verdrag ter vermijding van dubbele belasting tussen Zwitserland en Nederland, maar de gory details van dat verdrag ken ik niet en zul je bijvoorbeeld via zo’n ju-fi adviseur moeten zien te achterhalen.
      Toen ik emigreerde (in 2009) was het relatief eenvoudig: ik betaalde in Nederland belasting over het inkomen dat ik in Nederland verdiend had in de periode dat ik in Nederland woonde – en ik betaalde in Zwitserland belasting over het inkomen dat ik in Zwitserland verdiend had in de periode dat ik in Zwitserland woonde. Het was een dik formulier maar uiteindelijk kon ik het zelf invullen en kreeg zelfs nog een flinke stapel euro’s terug uit Nederland.
      Maar: (1) de regels zijn in de tussentijd enigszins gewijzigd, (2) ik was op het moment van emigratie niet getrouwd, (3) ik had op het moment van emigratie in Nederland helemaal geen belastingplicht meer, dat kan voor jou anders zijn als je bijvoorbeeld nog een eigen huis hebt in Nederland.

  20. Daniel

    Hartelijk dank Twan, ik ga ermee aan de slag…

  21. Steef

    Hallo,
    Ik ben Nederlander en heb een baan aangeboden gekregen in Bern (ziekenhuis). De werkgever heeft me info gegeven wat te doen om de papieren in orde te krijgen.
    Wat ik begrijp is dat ik een Aufenthaltsbewilligung en een Arbeitsbewilligung nodig heb voordat ik aan het werk kan gaan. Het lijkt er ook op dat ik deze 2 papieren pas kan aanvragen als ik een woning heb in Bern. Volgorde lijkt me dan:
    -Woning contract afsluiten
    -En de 2 papieren (Aufenthaltsbewilligung en Arbeitsbewilligung) aanvragen

    Mijn vraag is kan ik deze bewilligungen zonder er al te wonen maar met wel een huurcontract en arbeitscontract die enkele maanden later ingaat aan vragen?
    Verder hoe lang duurt het totdat de bewilligungen bij de gemeente klaar zijn en ik daadwerkelijk kan beginnen bij mijn nieuwe baas.

    • Dag Steef, gefeliciteerd met de baan die je aangeboden hebt gekregen! Zodra je arbeidscontract en huurcontract hebt, kun je je bij de gemeente waar je komt te wonen aanmelden. Op dat moment wordt ook de aanmaak van de werk-en-verblijfsvergunning gestart. Dat duurt een paar weken, maar de vergunning is een formaliteit voor EU-burgers. Formeel moet je een kopie van de vergunning aan je werkgever geven voordat je mag beginnen met werken, maar in de praktijk loopt dat voor EU-burgers allemaal wel los. Ook een verhuurder zou naar een verblijfsvergunning kunnen vragen – simpelweg uitleggen dat je daarmee bezig bent, je arbeidscontract laten zien en laten zien dat je EU-burger bent. De verhuurder weet dan dat de vergunning slechts een formaliteit is. Uiteraard stuur je kopieën van de vergunning naar je verhuurder en je werkgever zodra je het origineel hebt gekregen.

      • Steef

        Bedankt voor je antwoord. Klopt het wel dat ik beide vergunningen nodig heb? Ik bedoel de Aufenthaltsbewilligung en een Arbeitsbewilligung?

        • Als je een arbeidscontract toont bij je aanmelding krijg je automatisch eein Aufenthaltsbewilligung-en-Arbeitsbewilligung-in-één. Op je Aufenthaltsbewilligung komt een tekst te staan dat je mag werken (“Berechtigt zu Erwerbstätigkeit” of een vergelijkbare formulering).

  22. Steef

    Nogmaals bedankt voor je snelle reactie. Dus als ik het goed begrijp is het allemaal niet zo ingewikkeld. Als ik dan eenmaal daar werk, kan ik dan een zorgverzekering afsluiten? Hoe snel moet dat gebeuren? Ik heb dan eigenlijk nog een zorgverzekering in Nederland voor een paar maanden. Bankrekening openen zal wel niet zo moeilijk zijn denk ik. Gewoon een bank binnenlopen?

    • Zodra je je ingeschreven hebt, moet je binnen drie maanden een (verplichte) zorgverzekering afsluiten. Een kopie van de polis moet je aan je woongemeente sturen. Je zorgverzekering in Nederland geldt niet, die zou ik z.s.m. opzeggen met als reden “emigratie”.
      Een bankrekening openen mag, met je arbeidscontract, geen probleem zijn. Verschillende banken hanteren verschillende tarieven en voorwaarden. Naast de bekende grote banken (UBS, Credit Suisse, …) zijn er ook kantonale banken (in vrijwel elk kanton), Raiffeisen (vergelijkbaar met Rabobank in Nederland), Postfinance (zeg maar ING/Postbank), Alternative Bank Schweiz (vergelijkbaar met ASN Bank of Triodos Bank in Nederland). Verder hebben de twee supermarktgiganten ook een bank: Migrosbank en Coop. Wijzelf hebben uitstekende ervaringen met Migrosbank: een no-frills-bank met lage tarieven; het personeel is “gewoon” in dienst en er zijn geen bonussen. Maar uiteraard is de keuze voor een bank een persoonlijke keuze.

      • Steef

        Heel erg bedankt voor al je info. Ik ben er erg blij mee. Ik hoop dat ik de komende tijd vaker van je advies en info gebruik kan maken.
        groet

  23. Steef

    Is het mogelijk om de 2 bewilligungen te krijgen als je in een hotel of pension verblijft de eerste maanden? Dan is het ook makkelijker en beter een huurwoning te zoeken als ik daar al ben. Anders moet dit allemaal op afstand in Nederland.

    • Ja dat is mogelijk. Je meldt je dan aan in de gemeente van het hotel/pension

      • steef loog

        Beste Twan,

        Ik ben nu alle formulieren die ik van mijn nieuwe werkgever in Zwitserland moet invullen aan het invullen. Nu moet ik ook mijn bankgegevens voor mijn salaris betaling opgeven. Is het dan slim om voor de eerste salaris betaling een nog Nederlandse rekening op te geven of is het slimmer om voor die tijd een Zwitserse bankrekening te openen? Dit ivm eventuele wisselkoersen die de bank ik rekening brengt in Nederland en weer kosten als ik het geld in Zwitserland weer ga uitgeven.

        Verder begin ik vanaf 1 September en ga ik eerst alleen zonder mijn vrouw en kind. Na een tijdje (3-6 manden) wil ik mijn vrouw en kind ook overlaten komen. Is het slim om mezelf al vanaf 1 september uit te schrijven in Nederland ivm bv belastingen of is het slim om nog in het begin in Nederland ingeschreven te blijven staan? Ik heb in Nederland nog een koopwoning waar we in wonen.

        groet

        Stephan

        ________________________________

        • Dag Stephan, de meeste werkgevers zullen een Zwitserse bankrekening eisen om het loon op te betalen. Absoluut een Zwitserse rekening openen, je zult ook andere kosten in Zwitserland moeten betalen.
          Wat betreft belasting en eigen huis: daar heb ik te weinig ervaring mee. De belastingen zijn hier in de regel lager dan in Nederland. Maar hoe het met hypotheekaftrek zit weet ik niet. En hoe moeilijk je Nederlandse bank met je hypotheek gaat doen weet ik ook niet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s