NS-fraude: waarom wordt de kat op het spek gebonden?

Hoewel ik hoog en droog (al was dat laatste gisterenavond in de praktijk toch even anders) in Zwitserland zit, volg ik toch ook nog wel de dingen die in Nederland gebeuren. Daarom vandaag een berichtje over Nederland en mijn voormalige werkgever aldaar.

De fraude van de top van NS bij de aanbestedingen in Limburg was de afgelopen week voorpaginanieuws en kostte Timo Huges, de hoogste baas van NS, zijn baan. Dergelijke fraude valt natuurlijk niet goed te praten. Maar een andere vraag, die minstens zo belangrijk is, blijft in het mediaspektakel over sjoemelende topmanagers maar half beantwoord: had de fraude voorkomen kunnen worden?

Bij aanbestedingen van openbaar regionaal vervoer per spoor vervult NS een dubbelrol.

  • Aan de ene kant is NS de monopolist op het hoofdrailnet (HRN). De regionale vervoersconcessies moeten als het enigszins kan aansluiten op het verkeer op het HRN. Zo moeten er doorgaande tickets verkocht kunnen worden en dat kan het handigst als ook de regionale vervoerders gebruikmaken van verkoopapparaten van NS. Ook heeft NS als verreweg grootste spoorvervoerder in Nederland èn bezitter van vrijwel al het vastgoed op en om stations een vinger in de pap als het gaat om zaken als personeelsverblijven, verkooploketten, enzovoort. NS moet, als monopolist, alle partijen die daar in het kader van de aanbesteding om vragen, een marktconform aanbod doen.
  • Tegelijkertijd biedt NS zelf ook mee op dergelijke concessies, danwel via het moederbedrijf, dan wel via dochterbedrijven als Abellio.

Daarbij is de verleiding groot om informatie die in het kader van het eerste punt van concurrenten wordt verkregen, te gebruiken bij het tweede punt: de eigen inschrijving. NS beschikt dan over vertrouwelijke informatie van de concurrent en dat is niet eerlijk. Bij de aanbesteding in Limburg heeft NS daadwerkelijk informatie doorgespeeld aan haar eigen dochter Abellio. Abellio werd uitgesloten (hoewel het de beste bieding had gedaan) en de betrokkenen kregen ontslag of, in het geval van topman Huges, werden dringend verzocht de eer aan zichzelf te houden.

Valt dit te voorkomen? NS zegt nu dat het druk bezig is de interne procedures aan te passen. Daarbij vallen dure managementtermen als “Governance” en het opbouwen van “Chinese Walls”. Dat is natuurlijk mooi, maar helpt het wel? Als medewerkers werkelijk kwaad willen, kunnen ze alle procedures omzeilen. Misschien dat computergegevens minder makkelijk overgedragen kunnen worden, maar algemene informatie kun je nog altijd in de achterzaal van een donker cafeetje met elkaar uitwisselen en dat is lastig te controleren.

Zwak punt in het hele verhaal is in mijn ogen het feit dat elke aanbieder die gebruik moet gaan maken van diensten van NS, in het aanbestedingsproces zelfstandig op NS af moet gaan om een prijsopgave te vragen. Door de diversiteit van de diensten (kaartautomaten, personeelsverblijven en ga zo maar door) komen zulke vragen bij de meest uiteenlopende NS-medewerkers terecht en het is wel heel veel werk om bij al die medewerkers te voorkomen of te controleren dat ze de informatie die ze van een aanvrager krijgen, doorgeven aan de medewerkers die de aanbesteding voor of namens NS verzorgen. De belangen zijn bij dit soort aanbestedingen groot. In Limburg ging het om een volume van twee miljard euro. De verleiding om een vertrouwelijk mailtje stiekem door te sturen is navenant. Zelfs bij de hoogste chef, die tot dan toe een smetteloze reputatie genoot. Dat is niet goed te praten, maar aan de andere kant: je moet de kat ook niet op het spek binden.

Zou het daarom niet anders kunnen? Er is beslist een goed overzicht op te stellen van faciliteiten die NS als monopolist in het kader van een aanbesteding aan derden moet aanbieden, inclusief prijzen. Als die lijst voor het begin van de aanbesteding aan alle deelnemers ter beschikking wordt gesteld, dan heeft iedereen dezelfde informatie en bovendien hoeft niemand naar NS toe te stappen met zijn specifieke vragen. NS kan dan ook niet meer in de verleiding komen, dit soort informatie aan haar eigen deelnemers door te spelen.

Advertenties

6 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

6 Reacties op “NS-fraude: waarom wordt de kat op het spek gebonden?

  1. Marco

    Je kunt die “generieke” zaken ook onderbrengen bij een andere – onafhankelijke – partij. En dat hoeft niet ProRail te zijn. In veel andere “geprivatiseerde” landen zijn de grote stations waar vervoerders samenkomen in onafhankelijke handen.
    Soms is het ook de overheid zelf die voor problemen zorgt. Zo moet NS de landelijke reisinformatie verzorgen. Met brongegevens van ProRail, en omroep/borden infrastructuur (via GSM-R en netwerk) die ook van ProRail is. Dat levert mij – en nog vele anderen – een dagtaak op om die “keten” een beetje goed te laten werken.

    • Wat vastgoed en reisinformatie betreft ben ik het met je eens. Maar vastgoed is destijds de bruidsschat aan NS geweest bij de verzelfstandiging en reisinformatie is net van ProRail terug naar NS gebracht.
      En dan zijn er nog zaken als verkoopsystemen, die je ook niet erg makkelijk elders onderbrengt.

    • Roland Bol

      Een derde partij lost een deel van de problemen op: dat de NS niet antwoorden, of te laat, of onredelijk veel vragen. Maar ook met een derde partij zit daar iemand die gegevens (de vraag) ontvangt, waar een andere partij veel geld voor over heeft. Die andere partij is dan niet een collega, maar wellicht een oud-collega, familielid, studievriend …

      Maar een prijslijst is denk ik ook niet in alle gevallen realistisch. De reden dat de vraag zoveel waardevolle gegevens bevat, is dat er een heleboel details nodig zijn om tot een prijopgaaf te komen. Het is nauwelijks mogelijk om een prijslijst te maken die op alle mogelijke kombinaties van details een antwoord geeft.

      Wat de reputatie van Huges betreft: hij zit natuurlijk fout, maar ik kan me best voorstellen dat een topman zo’n vraag maar half leest ” … aanbesteding … Limburg …” en dan denkt “O ja, dat valt onder Qbuzz” en de vraag daarheen doorstuurt. Niet heel slim, beslist verwijtbaar, maar geen morele scheve schaats.

  2. Een algemene en openbare prijslijst voor diensten en voorzieningen blijkt bij elke semi-overheid moeilijk op te stellen.
    In deze kan de overheid nog veel van de zakenwereld leren.

    Zonnige groet,

    • Dat valt wel mee zodra er een wettelijke verplichting toe bestaat. ProRail, bijvoorbeeld, heeft een prima prijslijst voor het gebruik van het spoor. Omdat de wet dat voorschrijft.

      • Het ontbreken van een wettelijke verplichting is dan een fout van de overheid.
        Maar als er intern in de organisatie kostprijzen bekend zijn dan gaat de bedrijfsvoering ook vooruit.

        Zonnige groet,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s