Hoezo ventielen?

Afgelopen woensdag heeft de Zwitserse regering aangekondigd, dat ze gebruik wil maken van de “ventielclausule” in het Personenfreizügigkeitsabkommen dat Zwitserland in 2007 met de EU heeft afgesloten. Het nieuws haalde alle internationale kranten en inmiddels zijn de EU en de Zwitsers met elkaar aan het steggelen of Zwitserland de clausule wel mag gebruiken. Hoewel ook die discussie waarschijnlijk gaat overheersen in de kranten, is het veel interessanter om eens te kijken wat de clausule precies inhoudt, wat de gevolgen kunnen zijn (of niet) en waarom de regering de clausule eigenlijk wil gebruiken.

Wat houdt de “ventielclausule” in?
Zwitserland is voor personenverkeer sinds 1 juli 2007 gelijkgesteld met een Schengen-land. Dat betekent in het bijzonder dat EU-burgers in Zwitserland mogen solliciteren, werken en wonen – dat laatste onder de voorwaarde dat ze voldoende middelen hebben om in hun onderhoud te kunnen voorzien. Dankzij deze regeling kon ik hier in 2009 relatief eenvoudig werk zoeken en vinden: ik heb geen werkvergunning meer nodig en een werkgever moet sollicitanten uit de EU gelijk behandelen als Zwitserse sollicitanten. De regeling geldt voor de 25 “oude” EU-landen, niet voor Bulgarije en Roemenië.

De regeling is destijds niet zonder slag of stoot ingevoerd. Er was verzet vanuit de rechts-conservatieve hoek (de bekende angst voor buitenlanders, zoals die in Nederland ook bij de PVV heerst) maar ook “links” had zo zijn voorbehoud. Zo waren vakbonden bang voor loondumping. Immers, niet alleen de kosten van levensonderhoud zijn hoog in Zwitserland, ook de lonen. En aangezien er geen wettelijk minimumloon bestaat in Zwitserland, kan het voor werkgevers aantrekkelijk zijn om arbeidskrachten te werven in de EU-landen, die immers voor Zwitserse begrippen “lagelonenlanden” zijn. Vandaar dat Zwitserland bij de EU een ontsnappingsclausule heeft bedongen. Als de immigratie erg hard toeneemt, kan Zwitserland het aantal immigranten tot 2014 contigenteren – zoals voor 2007 ook het geval was. Om precies te zijn: als er in een jaar 10% meer immigranten zijn dan gemiddeld in de drie voorafgaande jaren, mag Zwitserland alsnog een quotum invoeren dat gelijk staat aan dat gemiddelde plus 5%. De clausule heet “ventielclausule” en is bedoeld om Zwitserland wat “lucht” te geven als het verzet tegen de immigratie vanuit rechtse kringen en vakbonden te groot wordt.

Mag Zwitserland nu een beroep op de clausule doen?
Daarover steggelen EU en Zwitserland. Zwitserland heeft vorig jaar al een beroep op de clausule gedaan voor de 8 oosteuropese landen. Daar geldt nu een quotum voor. Nu wil Zwitserland ook voor de 17 westeuropese landen zo’n quotum. Zwitserland zegt dat dat mag, omdat de immigratie uit die 17 landen het afgelopen jaar meer dan 10% hoger was dan gemiddeld in de drie jaren daarvoor. De EU zegt dat Zwitserland niet voor de 17 landen apart mag rekenen, rekent met de 25 landen samen, en zegt dat het daarom niet mag. Wie er gelijk heeft? Dat hangt waarschijnlijk van het kleingedrukte in het verdrag af.

Heeft het wel zin?
Natuurlijk schreeuwt de EU moord en brand. Immers, Zwitserland deed een beroep op een clausule die de EU tegen wil en dank heeft moeten slikken. Maar veel effect gaat het waarschijnlijk niet hebben. De clausule stelt namelijk alleen paal en perk aan verblijfsvergunningen die 5 jaar geldig zijn. Het aantal éénjarige verblijfsvergunningen blijft onbeperkt. En omdat de clausule maar voor één jaar geldt, zullen er in de praktijk simpelweg meer éénjarige verblijfsvergunningen worden aangevraagd. De immigratie wordt wat lastiger, maar zal in de praktijk nauwelijks verminderen. Zwitserse werkgevers klagen dan ook vooral om een toename van de bureaucratie.

Als het zo weinig zin heeft, waarom jaagt de Zwitserse regering de EU dan in de gordijnen?
Waarschijnlijk heeft het weinig met de EU te maken en veel met de binnenlandse politiek. De extreemrechtse SVP, die het hele Personenfreizügigkeitsabkommen met de EU het liefst zo snel mogelijk op de mestvaalt zou willen gooien, is weer eens op de referendumtoer. In 2012 hebben ze voldoende handtekeningen weten te verzamelen voor een Masseneinwanderungsinitiative, dat onder andere verlangt dat het verdrag met de EU wordt opgezegd. De SVP beschikt over veel geld en een afschuwelijke maar uiterst effectieve propagandamachine en gaat dat naar alle waarschijnlijkheid ook voor dit referendum inzetten.

Daarnaast zijn eind 2012 ook voldoende handtekeningen voor het Ecopop-initiatief opgehaald, dat de bevolkingsgroei en de effecten die dat op het (Zwitserse) milieu heeft wil remmen door de immigratie aan banden te leggen. Het Ecopop-initiatief biedt een politiek minder incorrect argument om de “angst voor buitenlanders” te kunnen ventileren. “Milieu” is immers iets heel anders dan “discriminatie”. Dat Ecopop alleen naar het Zwitserse milieu kijkt en niet beseft dat een persoon het milieu niet meer of minder belast als hij binnen of buiten de Zwitserse grenzen staat, wordt natuurlijk niet vermeld.

De Zwitserse regering zal als deze twee referenda worden aangenomen onder grote binnenlandse druk komen te staan om het verdrag met de EU op te zeggen. Door de ventielclausule in te schakelen probeert ze de beide referenda de wind zo veel mogelijk uit de zeilen te nemen. En dat is uiteindelijk weer in het belang van de EU.

Symboolventielen
Kortom, de “ventielclausule” wordt niet ingeschakeld om daadwerkelijk iets te veranderen aan de immigratie. Veel effect zal de clausule namelijk niet hebben. Het is pure symboolpolitiek. Laten we hopen dat het helpt om Ecopop en het SVP-referendum te laten floppen.

Advertenties

8 reacties

Opgeslagen onder Bureaucratie, of de Strijd om de Paarse Krokodil, De EU, De SVP en racisme, Democratie, Grensperikelen, Mijn emigratie - zomer 2009, Politiek, Typisch Zwitsers, Zwitserse bureaucratie

8 Reacties op “Hoezo ventielen?

  1. Roland Bol

    Nederland zal het niet gemerkt hebben, en misschien huize Zwitserlaan ook niet, maar Zwitserland doet het ineens verrassend goed in het WK ijshockey, dat momenteel in Zweden en Finland gespeeld wordt.
    Zouden dat “echte” Zwitsers zijn, of import, vraag ik me nu af.

  2. Bedankt voor je heldere uitleg van de ventielclausule. Brengt alles weer in het juiste perspectief.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s