Voor de statistici: het verdelen van de zetels en het belang van lijstverbindingen

Het verdelen van zetels en restzetels, hoe gaat dat eigenlijk in zijn werk? In Zwitserland wordt het zetel- en restzetelsysteem van Hagenbach-Bischoff gebruikt. Dat gaat zo. Als voorbeeld neem ik de uitslag van de Nationalratswahlen van gisteren in kanton Solothurn.

Eerst wordt het totaal aantal stemmen geteld van alle lijstverbindingen: 611.181 stuks. Er zijn 7 zetels te verdelen over de volgende partijgroepen:

  • SVP/EDU: 148.689 + 2.968 = 151.657 stemmen
  • CVP/GLP/EVP: 109.151 + 30.404 + 8.940 = 148.495 stemmen
  • FDP/BDP: 112.516 + 26.664 = 139.180 stemmen
  • SP/Groenen: 111.847 + 45.813 = 157.660 stemmen
  • Dierenpartij: 6.009 stemmen
  • Partijlozen: 8.180 stemmen

De kiesdeler wordt berekend uit het totaal aantal stemmen, gedeeld door het aantal zetels plus 1. Er wordt afgerond naar beneden, en bij het resultaat wordt één opgeteld. De kiesdeler in Solothurn komt zo uit op 76.398 stemmen. Elke partijgroep krijgt om te beginnen een zetel voor elke keer dat het de kiesdeler aan stemmen heeft binnengehaald. Op grond daarvan krijgen SVP/EDU, FDP/BDP en CVP/GLP/EVP elk 1 zetel toegewezen en SP/Groenen krijgt er (net-aan) twee.

Er blijven dan nog twee zetels over. Die worden één voor één verdeeld volgens het “beste-vertegenwoordigings-principe”. Voor elke partijgroep wordt uitgerekend, hoeveel stemmen een zetel zou vertegenwoordigen als die partijgroep een restzetel erbij zou krijgen. Dat zou betekenen:

  • SVP/EDU zou 75.829 stemmen per zetel hebben als het de eerste restzetel toegewezen krijgt
  • CVP/GLP/EVP 74.248
  • FDP/BDP 69.590
  • SP/Groenen 52.553
  • Dierenpartij 6.009
  • Partijlozen 8.180

De restzetel wordt toegewezen aan de partijgroep waarbij de zetel zo veel mogelijk stemmen vertegenwoordigt. Op grond van dit resultaat gaat de eerste restzetel dus naar SVP/EDU. Die partijgroep staat daarmee op 2 zetels in plaats van 1.

De tweede restzetel wordt net zo verdeeld, waarbij natuurlijk rekening wordt gehouden met het feit dat SVP/EDU al een restzetel gekregen heeft:

  • SVP/EDU zou 50.552 stemmen per zetel hebben als het ook de tweede restzetel toegewezen krijgt
  • CVP/GLP/EVP 74.248 (onveranderd, ze hebben immers de eerste restzetel niet gekregen)
  • FDP/BDP 69.590
  • SP/Groenen 52.553
  • Dierenpartij 6.009
  • Partijlozen 8.180

Op grond daarvan krijgt CVP/GLP/EVP de tweede restzetel.

Op grond van de stemmenverdelingen binnen de partijgroepen krijgen vervolgens SP, SVP, FDP en CVP alle zetels van hun partijgroep (2, 2, 1, resp 2 stuks) en blijven de overige partijen zetelloos.

Zonder lijstverbindingen zou het beeld er anders hebben uitgezien: op grond van de kiesdeler zouden SP, SVP, FDP en CVP alle vier één zetel krijgen, waarna de eerste restzetel naar de SVP, de tweede naar de FDP en de derde naar de SP gaat. Met name de CVP heeft dus geprofiteerd van de lijstverbinding met de GLP en de EVP. Zelfstandig was ze minder sterk dan de FDP, maar CVP, GLP en EVP samen waren sterker dan FDP plus BDP.

Advertenties

2 reacties

Opgeslagen onder Democratie, Politiek, Typisch Zwitsers

2 Reacties op “Voor de statistici: het verdelen van de zetels en het belang van lijstverbindingen

  1. Peter Bruin

    Het is opvallend hoe de uitslag van het zetelverdelingssysteem afhangt. Stel dat deze uitslag in Nederland zou zijn voorgekomen. Volgens onze kieswet worden om te beginnen alle partijen die zelfstandig de kiesdeler niet halen (hierbij spelen lijstcombinaties geen rol) buiten beschouwing gelaten. Alleen SVP, FDP, SP en CVP overleven dat, in volgorde van aantal stemmen. Om duistere redenen past de Nederlandse wet het beste-vertegenwoordigingsprincipe alleen toe wanneer er minstens 19 zetels te verdelen zijn. Zijn het er minder, zoals hier, dan wordt gekeken naar het aantal reststemmen. De uitslag is dan SVP 2, FDP 2, SP 2 en CVP 1, zoals ook in Zwitserland zonder lijstcombinaties het geval zou zijn geweest.

    Stel nu dat een partij niet meer de kiesdeler hoeft te halen om voor restzetels in aanmerking te komen. Wat in dit geval ook een verschil maakt, is dat we in Nederland door 7 (niet door 8) moeten delen om de kiesdeler te krijgen; die wordt dan dus groter, namelijk 87.312. Als gevolg van de lijstverbindingen verandert er nog niets ten opzichte van het Zwitserse systeem. Vergeten we nu echter de lijstverbindingen, dan worden nog steeds de eerste vier zetels vergeven aan SVP, FDP, SP en CVP, de SVP krijgt nog altijd de eerste restzetel, maar de tweede gaat nu naar de Groenen en de derde naar de GLP.

    Na deze gedachtenexperimenten nog iets dat ik vanavond geleerd heb: de Zwitserse wet is in dit opzicht veel helderder en bondiger dan de Nederlandse…

    • Er zijn inderdaad behoorlijk wat verschillen, en het systeem van kiesdeler en restzetelverdeling kan heel wat uitmaken.
      – Het buiten beschouwing laten van alle partijen die de kiesdeler zelfstandig niet halen is bij een systeem met betrekkelijk veel zetels als het Nederlandse een vorm van een “kiesdrempel”. In Zwitserland, waar door de kantonale opsplitsing vaak maar weinig zetels te verdelen zijn, zou het de kleine partijen onevenredig benadelen. In kantons met maar twee of drie zetels kan het zelfs betekenen dat geen enkele partij in aanmerking komt voor een zetel, of dat één partij met net-even-meer dan 1/3 van de stemmen er met alle drie de zetels vandoor gaat.
      – Het beste-vertegenwoordigingsprincipe is voor grote partijen, zeker bij een klein aantal zetels, voordeliger dan voor kleinere partijen. Dat is de reden dat in Nederland bij een klein aantal zetels, waar kleine partijen toch al in het nadeel zijn, het aantal reststemmen bekeken wordt.
      – De kiesdeler wordt inderdaad anders vastgesteld dan in Nederland. Dat verbaasde me in eerste instantie, maar er wordt gewoon anders gedacht. In Nederland is de gedachte: “alles waar je ‘ten minste’ recht op hebt, mag je hebben”. In Zwitserland wordt geprobeerd een zo laag mogelijke kiesdeler te hebben en toch in eerste instantie al zo veel mogelijk zetels te verdelen. Voorbeeld: bij 1000 stemmen en 10 zetels is in Nederland de kiesdeler 100. In Zwitserland is-ie 91, dat is de laagst mogelijke kiesdeler waarbij het zeker is dat er nooit meer dan 10 zetels verdeeld worden in de eerste ronde.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s