Dagelijks archief: 24 oktober 2011

Voor de statistici: het verdelen van de zetels en het belang van lijstverbindingen

Het verdelen van zetels en restzetels, hoe gaat dat eigenlijk in zijn werk? In Zwitserland wordt het zetel- en restzetelsysteem van Hagenbach-Bischoff gebruikt. Dat gaat zo. Als voorbeeld neem ik de uitslag van de Nationalratswahlen van gisteren in kanton Solothurn.

Eerst wordt het totaal aantal stemmen geteld van alle lijstverbindingen: 611.181 stuks. Er zijn 7 zetels te verdelen over de volgende partijgroepen:

  • SVP/EDU: 148.689 + 2.968 = 151.657 stemmen
  • CVP/GLP/EVP: 109.151 + 30.404 + 8.940 = 148.495 stemmen
  • FDP/BDP: 112.516 + 26.664 = 139.180 stemmen
  • SP/Groenen: 111.847 + 45.813 = 157.660 stemmen
  • Dierenpartij: 6.009 stemmen
  • Partijlozen: 8.180 stemmen

De kiesdeler wordt berekend uit het totaal aantal stemmen, gedeeld door het aantal zetels plus 1. Er wordt afgerond naar beneden, en bij het resultaat wordt één opgeteld. De kiesdeler in Solothurn komt zo uit op 76.398 stemmen. Elke partijgroep krijgt om te beginnen een zetel voor elke keer dat het de kiesdeler aan stemmen heeft binnengehaald. Op grond daarvan krijgen SVP/EDU, FDP/BDP en CVP/GLP/EVP elk 1 zetel toegewezen en SP/Groenen krijgt er (net-aan) twee.

Er blijven dan nog twee zetels over. Die worden één voor één verdeeld volgens het “beste-vertegenwoordigings-principe”. Voor elke partijgroep wordt uitgerekend, hoeveel stemmen een zetel zou vertegenwoordigen als die partijgroep een restzetel erbij zou krijgen. Dat zou betekenen:

  • SVP/EDU zou 75.829 stemmen per zetel hebben als het de eerste restzetel toegewezen krijgt
  • CVP/GLP/EVP 74.248
  • FDP/BDP 69.590
  • SP/Groenen 52.553
  • Dierenpartij 6.009
  • Partijlozen 8.180

De restzetel wordt toegewezen aan de partijgroep waarbij de zetel zo veel mogelijk stemmen vertegenwoordigt. Op grond van dit resultaat gaat de eerste restzetel dus naar SVP/EDU. Die partijgroep staat daarmee op 2 zetels in plaats van 1.

De tweede restzetel wordt net zo verdeeld, waarbij natuurlijk rekening wordt gehouden met het feit dat SVP/EDU al een restzetel gekregen heeft:

  • SVP/EDU zou 50.552 stemmen per zetel hebben als het ook de tweede restzetel toegewezen krijgt
  • CVP/GLP/EVP 74.248 (onveranderd, ze hebben immers de eerste restzetel niet gekregen)
  • FDP/BDP 69.590
  • SP/Groenen 52.553
  • Dierenpartij 6.009
  • Partijlozen 8.180

Op grond daarvan krijgt CVP/GLP/EVP de tweede restzetel.

Op grond van de stemmenverdelingen binnen de partijgroepen krijgen vervolgens SP, SVP, FDP en CVP alle zetels van hun partijgroep (2, 2, 1, resp 2 stuks) en blijven de overige partijen zetelloos.

Zonder lijstverbindingen zou het beeld er anders hebben uitgezien: op grond van de kiesdeler zouden SP, SVP, FDP en CVP alle vier één zetel krijgen, waarna de eerste restzetel naar de SVP, de tweede naar de FDP en de derde naar de SP gaat. Met name de CVP heeft dus geprofiteerd van de lijstverbinding met de GLP en de EVP. Zelfstandig was ze minder sterk dan de FDP, maar CVP, GLP en EVP samen waren sterker dan FDP plus BDP.

Advertenties

2 reacties

Opgeslagen onder Democratie, Politiek, Typisch Zwitsers

Zwitserland kiest (3)

In het kanton Waadt (Vaud) zijn problemen bij het tellen van de stemmen, dus de uitslag van de verkiezingen voor de Nationalrat zijn nog niet precies bekend. Maar de uitslag in de overige kantons bevestigt de Hochrechnungen van gisteren.

De SVP verliest fors, met name aan de BDP. Ze blijft de grootste partij met ruim 25% van de stemmen, maar moet waarschijnlijk 7 van haar huidige 62 zetels in de Nationalrat inleveren en likt nu haar wonden. Partijvoorzitter Brunner staat in zijn hemd: hij riep tot gisteren heel hard dat de SVP meer dan 30% van de stemmen zou halen. Nu huilt hij dat iedereen tegen hem is. En daar kon hij nog wel eens gelijk in hebben: vrijwel geen enkele partij wil een lijstverbinding met de SVP sluiten. En dit soort lijstverbindingen zijn in het kiessysteem van Zwitserland juist heel belangrijk. In de Nationalrat zijn er 200 zetels. Vanuit Nederlands perspectief zou je zeggen: een half procent van de stemmen is genoeg voor een zetel.  Maar dat zit hier heel anders in elkaar. Elk kanton kiest namelijk zijn eigen afgevaardigden. In kanton Solothurn zijn het er bijvoorbeeld 7, in Schwyz 4, in Aargau 15. Dat betekent dat een partij wel heel veel stemmen moet halen om op eigen kracht een zetel in de wacht te slepen, of een restzetel te veroveren. Een lijstverbinding maakt je kansen op een zetel groter, of zorgt ervoor dat stemmen op jouw kleine partij niet verloren gaan, maar ten minste nog ten goede komen aan een “geestverwandte” grotere partij.

Aan de andere kant van het politieke spectrum verliezen de Groenen ten gunste van met name de Groenliberalen. De lijstverbinding van de Groenen met de Socialisten heeft er voor gezorgd dat die laatsten niets verloren hebben, maar uiteindelijk zelfs een zetel extra in de wacht hebben kunnen slepen. In ons eigen kanton Solothurn namelijk hebben de Socialisten minder stemmen gekregen, maar toch een extra zetel kunnen veroveren – ten koste van de zetel van de Groenen.

U zult zich misschien afvragen waarom ik het steeds heb over de Nationalrat en niet over de Ständerat, de Zwitserse variant van de Eerste Kamer. De reden daarvoor is eenvoudig: het is nog helemaal niet duidelijk hoe de zetelverdeling er daar uit gaat zien. In vrijwel alle kantons (uitzonderingen: Neuchâtel en Jura – ja, zelfs landelijke verkiezingen zijn hier van kanton tot kanton anders georganiseerd) worden de twee leden met Majorzwahlen gekozen en niet met Proporzwahlen. Dat betekent dat je alleen gekozen kunt worden als ten minste de helft van de stemgerechtigden op jou heeft gestemd. Omdat iedereen twee stemmen heeft, is het goed mogelijk dat er twee kandidaten meer dan 50% van de stemgerechtigden achter zich krijgt. Maar in de praktijk gebeurt dat lang niet altijd. In dat geval is er een tweede ronde nodig. In kanton Solothurn waren er bijvoorbeeld vijf kandidaten voor de twee zetels. Eén van hen heeft (knap-aan) van meer dan 50% van de kiezers een stem gekregen en is dus rechtstreeks gekozen. De vier anderen haalden de 50% geen van allen (hoewel één kandidaat dicht in de buurt kwam) en moeten dus in een tweede ronde uitmaken wie er in het Stöckli (de bijnaam voor de Ständerat) komt. En in veel andere kantons is het ook zo gegaan. Ergens eind november weten we dus meer over de Ständerat.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Democratie, Politiek, Typisch Zwitsers