Hoezo ventielen?

Afgelopen woensdag heeft de Zwitserse regering aangekondigd, dat ze gebruik wil maken van de “ventielclausule” in het Personenfreizügigkeitsabkommen dat Zwitserland in 2007 met de EU heeft afgesloten. Het nieuws haalde alle internationale kranten en inmiddels zijn de EU en de Zwitsers met elkaar aan het steggelen of Zwitserland de clausule wel mag gebruiken. Hoewel ook die discussie waarschijnlijk gaat overheersen in de kranten, is het veel interessanter om eens te kijken wat de clausule precies inhoudt, wat de gevolgen kunnen zijn (of niet) en waarom de regering de clausule eigenlijk wil gebruiken.

Wat houdt de “ventielclausule” in?
Zwitserland is voor personenverkeer sinds 1 juli 2007 gelijkgesteld met een Schengen-land. Dat betekent in het bijzonder dat EU-burgers in Zwitserland mogen solliciteren, werken en wonen – dat laatste onder de voorwaarde dat ze voldoende middelen hebben om in hun onderhoud te kunnen voorzien. Dankzij deze regeling kon ik hier in 2009 relatief eenvoudig werk zoeken en vinden: ik heb geen werkvergunning meer nodig en een werkgever moet sollicitanten uit de EU gelijk behandelen als Zwitserse sollicitanten. De regeling geldt voor de 25 “oude” EU-landen, niet voor Bulgarije en Roemenië.

De regeling is destijds niet zonder slag of stoot ingevoerd. Er was verzet vanuit de rechts-conservatieve hoek (de bekende angst voor buitenlanders, zoals die in Nederland ook bij de PVV heerst) maar ook “links” had zo zijn voorbehoud. Zo waren vakbonden bang voor loondumping. Immers, niet alleen de kosten van levensonderhoud zijn hoog in Zwitserland, ook de lonen. En aangezien er geen wettelijk minimumloon bestaat in Zwitserland, kan het voor werkgevers aantrekkelijk zijn om arbeidskrachten te werven in de EU-landen, die immers voor Zwitserse begrippen “lagelonenlanden” zijn. Vandaar dat Zwitserland bij de EU een ontsnappingsclausule heeft bedongen. Als de immigratie erg hard toeneemt, kan Zwitserland het aantal immigranten tot 2014 contigenteren – zoals voor 2007 ook het geval was. Om precies te zijn: als er in een jaar 10% meer immigranten zijn dan gemiddeld in de drie voorafgaande jaren, mag Zwitserland alsnog een quotum invoeren dat gelijk staat aan dat gemiddelde plus 5%. De clausule heet “ventielclausule” en is bedoeld om Zwitserland wat “lucht” te geven als het verzet tegen de immigratie vanuit rechtse kringen en vakbonden te groot wordt.

Mag Zwitserland nu een beroep op de clausule doen?
Daarover steggelen EU en Zwitserland. Zwitserland heeft vorig jaar al een beroep op de clausule gedaan voor de 8 oosteuropese landen. Daar geldt nu een quotum voor. Nu wil Zwitserland ook voor de 17 westeuropese landen zo’n quotum. Zwitserland zegt dat dat mag, omdat de immigratie uit die 17 landen het afgelopen jaar meer dan 10% hoger was dan gemiddeld in de drie jaren daarvoor. De EU zegt dat Zwitserland niet voor de 17 landen apart mag rekenen, rekent met de 25 landen samen, en zegt dat het daarom niet mag. Wie er gelijk heeft? Dat hangt waarschijnlijk van het kleingedrukte in het verdrag af.

Heeft het wel zin?
Natuurlijk schreeuwt de EU moord en brand. Immers, Zwitserland deed een beroep op een clausule die de EU tegen wil en dank heeft moeten slikken. Maar veel effect gaat het waarschijnlijk niet hebben. De clausule stelt namelijk alleen paal en perk aan verblijfsvergunningen die 5 jaar geldig zijn. Het aantal éénjarige verblijfsvergunningen blijft onbeperkt. En omdat de clausule maar voor één jaar geldt, zullen er in de praktijk simpelweg meer éénjarige verblijfsvergunningen worden aangevraagd. De immigratie wordt wat lastiger, maar zal in de praktijk nauwelijks verminderen. Zwitserse werkgevers klagen dan ook vooral om een toename van de bureaucratie.

Als het zo weinig zin heeft, waarom jaagt de Zwitserse regering de EU dan in de gordijnen?
Waarschijnlijk heeft het weinig met de EU te maken en veel met de binnenlandse politiek. De extreemrechtse SVP, die het hele Personenfreizügigkeitsabkommen met de EU het liefst zo snel mogelijk op de mestvaalt zou willen gooien, is weer eens op de referendumtoer. In 2012 hebben ze voldoende handtekeningen weten te verzamelen voor een Masseneinwanderungsinitiative, dat onder andere verlangt dat het verdrag met de EU wordt opgezegd. De SVP beschikt over veel geld en een afschuwelijke maar uiterst effectieve propagandamachine en gaat dat naar alle waarschijnlijkheid ook voor dit referendum inzetten.

Daarnaast zijn eind 2012 ook voldoende handtekeningen voor het Ecopop-initiatief opgehaald, dat de bevolkingsgroei en de effecten die dat op het (Zwitserse) milieu heeft wil remmen door de immigratie aan banden te leggen. Het Ecopop-initiatief biedt een politiek minder incorrect argument om de “angst voor buitenlanders” te kunnen ventileren. “Milieu” is immers iets heel anders dan “discriminatie”. Dat Ecopop alleen naar het Zwitserse milieu kijkt en niet beseft dat een persoon het milieu niet meer of minder belast als hij binnen of buiten de Zwitserse grenzen staat, wordt natuurlijk niet vermeld.

De Zwitserse regering zal als deze twee referenda worden aangenomen onder grote binnenlandse druk komen te staan om het verdrag met de EU op te zeggen. Door de ventielclausule in te schakelen probeert ze de beide referenda de wind zo veel mogelijk uit de zeilen te nemen. En dat is uiteindelijk weer in het belang van de EU.

Symboolventielen
Kortom, de “ventielclausule” wordt niet ingeschakeld om daadwerkelijk iets te veranderen aan de immigratie. Veel effect zal de clausule namelijk niet hebben. Het is pure symboolpolitiek. Laten we hopen dat het helpt om Ecopop en het SVP-referendum te laten floppen.

Dat doet de deur dicht

Een zwarte dag in de Zwitserse geschiedenis. Sinds 1 juli 2007 was het betrekkelijk eenvoudig om van Nederland naar Zwitserland te emigreren. Als je in je eigen onderhoud kunt voorzien heb je in principe recht op een verblijfsvergunning. Voor personenverkeer is Zwitserland dan ook onderdeel van “Schengen”.

Destijds heeft Zwitserland echter een “ventielclausule” afgesloten met de andere Schengenlanden. Die geeft Zwitserland de mogelijkheid om het aantal immigranten uit EU-landen alsnog te beperken. Voor de 8 nieuwste EU-landen in Oost-Europa gold er al een dergelijke regel: maximaal 2.180 immigranten uit die landen worden per jaar toegelaten. Vandaag heeft de regering in Bern in haar alomvattende wijsheid gemeend te moeten besluiten, deze “ventielclausule” ook voor immigranten uit de 17 “oude” EU-landen te laten gelden: per jaar zullen maximaal 53.700 immigranten uit die landen een verblijfsvergunning kunnen krijgen.

Hoe dat precies allemaal geregeld gaat worden, is nog niet duidelijk. Evenmin is duidelijk vanaf wanneer de ventielclausule van kracht wordt. Waarschijnlijk eind mei 2013, maar zeker is het allemaal niet.

De pers beschrijft het regeringsbesluit als “valium voor het volk”. Met name de conservatieve landgenoten zijn vaak van het type “wat de boer niet kent…”. Bovendien hebben veel mensen de indruk dat de EU-burgers, met name die uit Duitsland, “de baantjes voor de neus van de Zwitsers wegkapen”. Of dat het geval is, staat nog te bezien – feit is dat veel Duitsers die naar Zwitserland komen, uitstekend zijn opgeleid, de taal spreken (althans, het Hoogduits, want met Zwitserduits hebben juist de Duitsers vaak veel moeite) en bereid zijn hard te werken.

Opvallend is in elk geval dat de werkgeversverbanden negatief reageren op het regeringsbesluit. Ze vrezen meer bureaucratie bij het aanstellen van buitenlandse werknemers.En de vakbonden vinden het ook maar niks. Zij zien meer in het handhaven van CAO’s en het betalen van (voor Zwitserse maatstaven) fatsoenlijke lonen aan buitenlanders.

Vrijwel alle partijen zijn het er over eens dat het besluit puur symbolisch is: in de praktijk zal het besluit de immigratie nauwelijks stoppen.

Hoe dan ook, ik mag me gelukkig prijzen dat ik in de “goede tijd” geëmigreerd ben. En natuurlijk stijgt het aantal EU-burgers in Zwitserland ook door andere invloeden dan louter emigratie. Janneke is er een bewijs van.

Spaarleeuw op weg naar de bergen

Jawel, het is dan toch nog gelukt. De Postbank ING heeft Annina’s volgende paspoortkopie ontvangen, heeft plechtig beloofd die niet meer kwijt te maken en heeft nu ook Jannekes Groei Groter Rekening weten te openen. En het geboortecadeau van opa en oma is er ook al netjes op gestort.

We nemen aan dat de beloofde Lieve Spaarleeuw inmiddels zit te zuchten in een kooitje ergens op een duister douanekantoor, in de hoop dat hij snel zijn weg naar Gleis 5 mag vervolgen. Want: Katzen, Alkohol und Waffen müssen verzollt werden!

De kinderbijslag

Als u dacht dat alle bureaucratie in Zwitserland makkelijker liep dan in Nederland, dan hebt u het mis. Weliswaar gaat het openen van een bankrekening voor je dochtertje zonder kwijtgeraakte paspoortkopieën en heb je ook voor een paspoort zelf veel minder gedoe – maar wat dacht u van de kinderbijslag? Wij voeren meteen het vergelijkend warenonderzoek voor u uit.

In Nederland krijg je van de sociale verzekeringsbank twee tot vier weken na de geboorte vanzelf een berichtje. Je kunt het dan allemaal met je DigiD aanvragen via internet. Wordt een tweede of volgende kind geboren dan wordt de hoogte van de kinderbijslag automatisch aangepast. Voor Janneke zouden we – als we in Nederland zouden wonen – per kwartaal 191,65 euro krijgen. Het gaat, kortom, ongeveer zo gemakkelijk als het aanvragen van een Zwitsers paspoort.

Kinderbijslag heet in Zwitserland Familienzulage en komt in twee hoofdvarianten op de markt. Voor een kind tot en met 15 jaar krijg je Kinderzulage, voor een kind tussen 16 en 25 jaar dat nog een opleiding volgt krijg je Ausbildungszulage. En u raadt het al: de regelingen zijn van kanton tot kanton verschillend. Daarnaast heeft de Zwitserse staat ook nog een minimumregeling aan de kantons voorgeschreven. Bij benadering zit het zo:

• De minimumregeling is: 200 franken per maand Kinderzulage, 250 franken per maand Ausbildungszulage. Dat is een stuk meer dan in Nederland, maar bedenk dat je daar ook de ziektekostenverzekering voor de kinderen van moet betalen en ook dat loopt in de papieren (hoeveel papieren, dat hangt uiteraard af van het kanton waar je woont).
• Maar sommige kantons betalen meer: Zürich (al voor kinderen vanaf 12 jaar 250), Bern (230/290), Luzern (voor kinderen van 12-15 jaar 210), Nidwalden (240/270), Zug (300/300, 350 voor kinderen van 18 jaar en ouder), Fribourg (245/305 voor de eerste twee kinderen, 265/325 voor het derde en volgende kind), Graubünden (220/270), Vaud (200/300 voor de eerste twee kinderen, 370/470 voor het derde en volgende kind), Valais (275/425 voor de eerste twee kinderen, 375/525 voor het derde en volgende kind), Neuchâtel (200/280 voor de eerste twee kinderen, 250/330 voor het derde en volgende kind), Genève (300/400 voor de eerste twee kinderen, 400/500 voor het derde en volgende kind) en Jura (250/300).
• Daarnaast betalen sommige kantons “fokpremie”: een premie bij elke geboorte. Luzern, Uri en Schwyz schuiven 1000 franken (in Luzern en Uri ook voor adopties, in Schwyz niet), Fribourg en Vaud 1500, Jura 850, Neuchâtel 1200, Genève en Valais zelfs 2000 (allen ook voor adopties). Bij een geboorte van meerlingen betalen Genève en Valais zelfs 3000 franken per kind uit.

Dat valt allemaal nog wel te overzien. De volgende vraag is: van welk kanton krijg je de kinderbijslag en de eventuele fokpremie uitbetaald? Je zou zeggen: van het kanton waar je woont. Maar wees eerlijk: dat zou te gemakkelijk zijn. Het zit zo:

• Als één van de ouders werkt, dan heb je recht op de regeling van het kanton waar die ouder werkt. De toelagen worden via het loon uitbetaald.
• Als beide ouders werken, en één of beide werken in het kanton waar je woont, dan geldt de regeling van het woonkanton. De toelage wordt uitbetaald via het loon van de ouder die in het woonkanton werkt, als beide ouders in het woonkanton werken dan gaat het via de ouder met het hoogste loon.
• Werken beide ouders buiten het woonkanton, dan wordt gekeken naar de ouder met het hoogste inkomen. De regeling van het kanton waar die ouder werkt, is van toepassing.
• De andere ouder kan, als die in een kanton werkt met een gunstigere regeling, via zijn/haar werkgever het verschil uitbetaald krijgen tussen de regelingen van beide kantons.

Kunt u het nog volgen? Het is echt heel simpel. Annina, Janneke en ik wonen in kanton Solothurn. Annina werkt ook in kanton Solothurn, dus hebben we recht op de regeling van kanton Solothurn, 200 franken per maand. Die worden betaald via Annina’s salaris, want ik werk in kanton Bern. Omdat Bern 230 franken per maand zou betalen, krijg ik via mijn werkgever het verschil tussen Bern en Solothurn: 30 franken per maand. Die komen via mijn salaris.

Als klap op de vuurpijl zijn er ook nog genereuze werkgevers. Zoals de SBB. Die betaalt, als de toelagen waar de beide ouders samen recht op hebben minder is dan 320 franken per maand, het verschil met die 320 franken uit. Ik krijg via de SBB naast de 30 franken per maand van kanton Bern dus ook nog 90 franken van de werkgever zelf.

Het moge wel duidelijk zijn dat het niet eenvoudig is om dit allemaal aan te vragen. Een formuliertje via internet kun je op je buik schrijven. Je kunt het in sommige kantons wel downloaden, maar je moet het beslist afdrukken en met de pen ondertekenen. Kanton Solothurn wil, als Annina kinderbijslag aanvraagt, eerst een briefje van mijn baas zien dat ik geen volledige kinderbijslag aanvraag (maar alleen het verschil tussen Bern en Solothurn, en de SBB-premie). En mijn baas wil eerst een briefje zien van Annina’s werkgever. Dat gaat nog een leuk feest worden. Gelukkig kun je kinderbijslag nog met vijf jaar terugwerkende kracht aanvragen. In vijf jaar moeten de drie aanvraagprocedures toch te doorlopen zijn, zou je zeggen.

Sie isch vom Amt ufbotte gsy (Part One, continued)

“Binnen tien werkdagen in de bus” zeiden ze eergisteren op het pasbureau van Solothurn. Vanochtend belt de postbode aan: aangetekende brief uit de kantonshoofdstad, wilt u even tekenen mevrouw? Gelukkig mocht mama plaatsvervangend ondertekenen, want Janneke kan nog niet zo heel goed schrijven. Inhoud van de brief: een heus Zwitsers paspoort voor Janneke. De foto had mooier gekund, net zoals op mijn verblijfsvergunning en rijbewijs – maar daar doen ze hier blijkbaar niet al te moeilijk over. Zwitserse efficientie: werk van tien dagen binnen twee dagen erledigt.

Inmiddels zijn de eerste stappen voor “Part Two” ook gezet: de drie Wohnsitzbescheinigungen kwamen vandaag ook met de post (maar niet aangetekend), de internationaal-model-geboorteakte van Janneke is besteld bij het Zivilstandsamt en er is een briefje op weg naar Den Haag om de internationaal-model-trouwakte-niet-ouder-dan-zes-maanden nog eens uit te printen en van een recentere datum te voorzien. Als die laatste twee papiertjes binnen zijn, wordt het tijd om eens een afspraak te maken met de Nederlandse ambassade in Bern en met diens overbuurman, de enige fotograaf van Bern die acceptatiegarantie geeft voor pasfoto’s die aan de kafkaiaanse Nederlandse eisen moeten voldoen.

Altijd alles kwijt!

Het mysterie rondom de identificatie van Annina door de ING, zie de vorige blog, is opgelost. Vanochtend belde de ING naar aanleiding van een facebookbericht van ons. Men heeft kunnen nagaan, dat Annina inderdaad op 27 december 2009 aan de Bankstede in Nieuwegein is geweest voor identificatie. Alleen… het spijt ze allemaal vreselijk, maar de kopie die toen van haar paspoort is gemaakt is..  kwijt! Foetsie, ribbedebie, onvindbaar, weg, pleite, zoek.
Beste ING, er komt nu een nieuwe scan jullie kant op, en haal het niet in jullie hoofd om die nog eens kwijt te raken! We hebben nog wel een adresje hier in de buurt waar je spulletjes veilig in bewaring kunt geven, mocht dat in Amsterdam niet lukken. Discretie verzekerd, dat spreekt vanzelf. Enne, die Groei Groter Rekening voor Janneke kan dus geopend worden!

Postbankocratie: The Next Generation

U weet hoe dat gaat met grootouders. Ze willen hun kleinkinderen zo af en toe eens wat toestoppen. Dat geldt ook voor de grootouders van Janneke. Daarom vroegen opa en oma uit Nederland aan ons, of we voor Janneke misschien een spaarrekening in Nederland konden openen. Dan hoeven opa en oma niet telkens ingewikkelde en dure internationale overschrijvingen te doen. Wel, zo moeilijk kan dat niet wezen, dachten we. We hebben al een gezamenlijke rekening bij de Postbank ING, dan moet het toch mogelijk zijn om voor ons Janneke een Groei Groter Rekening Met Pluche Spaarleeuw te openen.

En verdomd, het leek nog te gaan lukken ook. Op de website van de Postbank ING konden we op een of andere manier een hokje Zwitserland aanklikken, waardoor verplichte velden als “postcode” (met vier cijfers én twee letters), “telefoonnummer” (precies 10 cijfers) en “Burgerservicenummers” als sneeuw voor de zon verdwenen. Jawel, binnen een paar dagen zou het welkomstpakket bij ons in de bus vallen!

Ik had beter moeten weten. En u, trouwe lezer, weet ook beter, als u zich mijn eerdere ervaringen met de Postbank ING nog herinnert. Vandaag viel een brief van de Postbank ING in de bus, maar het was niet het gedroomde welkomstpakket. Nee, de rekening kon niet worden geopend, want de identificatie van één van de houders van de tegenrekening, “mevrouw A D Laan-KrÃhenmann” (wanneer is de Postbank Internationale Nederlanden Groep eindelijk eens in staat om een fatsoenlijke ä uit haar computers te toveren?) had nog niet plaatsgevonden. Maar geen nood: als we nou gewoon eventjes bij het dichtstbijzijnde ING-kantoor langsgaan (kijk even op ING.nl!) en deze brief en een geldig legitimatiebewijs (bijvoorbeeld uw paspoort, rijbewijs, vreemdelingendocument of een identiteitskaart) meenemen, dan komt het dik voor mekaar. Hebben we even gecheckt. Het dichtstbijzijnde kantoor dat ING.nl weet te melden is gevestigd aan de Maastrichterlaan 45 te 6291 EL Vaals. Altijd nog 585 kilometer. Gaan we niet doen. Bovendien waren we op 27 december 2009 al langsgekomen op de Bankstede 1 in 3431 HN Nieuwegein voor die identificatie, en nadat de Postbank ING die in september 2010 in twijfel waagde te trekken, bleek het bij schrijven van diezelfde Postbank ING op 9 december 2010 allemaal toch in orde te wezen.

Dus maar even gebeld met de ING. Dat kon volgens de brief voor 10 cent per minuut op nummer 0900-0933, maar dat hebben we maar niet geprobeerd. Ik zit niet te wachten op een telefoonrekening in euro’s en mijn telecomprovider waarschijnlijk ook niet. Gelukkig kunnen we ze ook voor drie rappen per minuut bellen op 0031205611619. Dat is veel goedkoper en bespaart mijn telecomprovider veel ellende. Helaas bracht het telefoontje ons niets verder. Er zou van alles veranderd zijn in de identificatieregelgeving en daarom zou er nu ineens een gewaarmerkte kopie van het paspoort moeten komen. Welaan, die moest er volgens de Postbank ING al eens eerder komen, en ook toen bleek het achteraf niet nodig. Dat kon de goede man aan de andere kant van de lijn allemaal ook niet helpen: er moet en zal een nieuwe identificatie komen. Ik heb toen maar gemeld dat ik best snap dat hij ook gewoon zijn werk doet, maar dat ik het nu wel even gehad heb met de Postbank ING en er een brief op poten naar zijn directie gaat komen.

Die brief zit in de pen – maar ik ga nu eerst eens de Autoriteit Financiële Markten vragen hoe het nou precies zit. Dat kan heel handig via hun website met een contactformuliertje dat niet moeilijk doet over internationale telefoonnummers en postcodes… natuurlijk houden wij u op de hoogte.

In het allerergste geval openen we gewoon een spaarrekening bij een Zwitserse bank voor Janneke. In euro’s. Die gaan we desnoods hoogstpersoonlijk namens opa en oma storten. Geen punt.